Your circle should want to see you win. IJVR blog over omgaan met demotiverende mensen.

Omgaan met demotiverende mensen

Bijna iedereen die kiest voor een carrière in de creatieve sector, of als ondernemer, loopt er vroeg of laat tegenaan: hoe moet je omgaan met demotiverende mensen in je omgeving?

Stel, je hebt een briljant idee, een plan dat staat als een huis en bergen talent. Je gaat een boek schrijven, een eigen bedrijf starten, een atelier aan huis inrichten, een eigen winkel openen, of… vul maar in. Vol enthousiasme deel je je plannen met de mensen om je heen. En dan komt het, keer op keer, als een klap in je gezicht. “Klinkt leuk, maar eh… zou je dat nou wel doen?” “Dat klinkt niet erg realistisch.” “Ga je nu niet te ver?” “Ik zou maar goed nadenken voor je dat gaat doen.” “Denk je dat mensen daar op zitten te wachten?” “Hoe denk je daar dan inkomsten uit te halen?” “Ik denk niet dat het haalbaar is.” Oké, bedankt. Nice chat.

If someone tells you you can’t, they’re showing you their limits not yours.

Het lijstje met mensen die mij verteld hebben dat dingen niet kunnen, dat ik te snel wil gaan, dat mijn plannen te ambitieus zijn, of dat mensen er niet op zitten te wachten, is vele malen langer dan het lijstje met namen van mensen die me aangemoedigd hebben. Als ik mijn ideeën deelde, was ik daar vaak in gedachten al een hele tijd mee bezig. Ik had me ook al vaak genoeg afgevraagd of ze niet te hoog gegrepen waren. Of ik het wel zou kunnen. Door ze te delen, hoopte ik steun en motivatie te vinden. Dat iemand me advies zou geven waardoor ik verder zou komen met mijn plannen. Maar vaak gebeurde het tegenovergestelde. De respons die ik kreeg was vaak zo demotiverend dat ik tot stilstand kwam. Ik verloor het vertrouwen en zette het idee in de koelkast, om het uiteindelijk helemaal de rug toe te keren.

Goede ideeën

Waren mijn ideeën dan zo slecht? Helemaal niet zelfs, want veel dingen die ik jaren geleden bedacht heb, zijn er nu gewoon. Alleen niet ontwikkeld door mij, maar succesvol uitgevoerd door anderen. Wildvreemde mensen die volkomen los van mij hetzelfde bedacht hebben en daar een goedlopend bedrijf omheen gebouwd hadden.

Een voorbeeld? Ik vond dat betaald parkeren een stuk makkelijker moest kunnen. Een vrije parkeerplek vinden was al lastig genoeg, het gedoe daarna met parkeerautomaten en contant geld was me net iets teveel. Wat als een parkeervak automatisch jouw kenteken kon registreren, en de kosten zou berekenen, waarna de factuur een paar dagen later thuis op de mat zou vallen?

Ook leek het me handig als je booschappenmandje automatisch de boodschappen bij elkaar zou optellen als je ze erin plaatst, zodat je automatisch kon afrekenen. Let wel: ik had geen flauw benul hoe ik zo’n idee verder zou moeten ontwikkelen, en toen ik dit jaren geleden bedacht, waren er ook helemaal geen vergelijkbare systemen. Als ik hierover met vrienden in gesprek raakte, waren een paar afkeurende opmerkingen dus al genoeg om mij het gevoel te geven dat ik iets onmogelijks had bedacht.

Inmiddels zijn parkeerapps en het zelfscannen in winkels amper nog weg te denken uit onze samenleving. En toegegeven, de uitwerking die we nu kennen had ik niet zo kunnen bedenken. Maar het is zeker wel terug te voeren op ongeveer hetzelfde initiële idee. De ontwikkelaars van deze apps hebben vast ook heel veel kritische opmerkingen gehoord, maar dat heeft ze niet weerhouden om verder te gaan. Waarschijnlijk wisten zij al iets eerder dan ik dat kritiek soms meer zegt over de boodschapper dan over jou of je plan.

Goede ideeën… voor iemand anders

Luister: het kan zo zijn dat een idee, ook al is het nog zo goed, niet écht bij jou thuishoort. Dat een idee bij jou geland is, zegt iets. Het zegt iets over je creativiteit, je ondernemersgeest, je inventiviteit. Het zegt iets over wat je drijft en bezighoudt. Maar het zegt niet per se dat jij de aangewezen persoon bent om dat idee uit te voeren. Ik ambieer namelijk niet om een techbedrijf te runnen. Of om een cupcakewinkel te beginnen (omdat ik een hele leuke naam bedacht had, die nu inmiddels ook bestaat). Of om een gave horecazaak te openen (alleen omdat ik zo’n plek mis in mijn eigen woonplaats en al helemaal voor me kan zien hoe het zou moeten worden).

Soms zien familie en vrienden eerder dan jij zelf of iets bij je past. Als ze daar gefundeerd advies in kunnen geven, kan dat heel waardevol zijn. Maar uiteindelijk ben jij degene die beslist of jouw ideeën het waard zijn om er werk van te maken. Dat jij het niet zelf wil uitvoeren, betekent niet dat je niet op een andere manier een rol kunt spelen in het verwezenlijken van een idee. En dat je achterban zegt dat je iets niet kan, betekent niet dat ze gelijk hebben. Want stel nou even… stel dat ze je onderschatten.

Jij kan het wel

Hoe vaak heb jij te maken gehad met adviezen van anderen, die ervoor gezorgd hebben dat je vooruitgang stagneerde? De volgende keer dat je je door iemand uit je omgeving laat ontmoedigen, bedenk dan het volgende: ze bedoelen het misschien goed (óf ze zijn jaloers en toxic, in dat geval moet je niet je plannen in de ijskast zetten, maar die vriendschap) maar wat ze eigenlijk doen, is hun eigen angsten en onzekerheid projecteren op jou. Als mensen je zeggen dat iets niet kan, dan toont dit hun eigen beperkingen aan, niet de jouwe. Ze geven je de redenen waarom zíj iets niet zouden doen. Maar jij bent jij. En jij kan het wel!

Als je creatief bent, loop je per definitie op de muziek vooruit. En in plaats van applaus zal je weerstand krijgen, omdat mensen nog niet kunnen zien wat jij wél allang ziet. 

Een creatieve visie hebben, gaat gepaard met een bepaald voorstellingsvermogen. Dat hebben we allemaal, maar niet ieder mens is het gewend dat goed te benutten. Neem het voorbeeld dat ik eerder gaf, over mijn idee van het zelfscannend boodschappenmandje. De meeste mensen zullen eerder de neiging hebben om hun bezwaren te opperen, dan te denken in mogelijkheden. Daarom zul je sneller iets horen in de trant van: “En hoe ga je er dan voor zorgen dat mensen hun boodschappen niet zomaar meenemen in plaats van ze netjes af te rekenen?” En minder snel iets constructiefs zoals: “Goh, wat een goed idee! Misschien moet je eens met die-en-die gaan praten, dat is een echte techneut.” Het zal je niet gaan lukken om die reacties te sturen, maar je kunt wel twee dingen doen. 

Bepaal je eigen reactie

Jij bepaalt zelf hoe je omgaat met ongefundeerde kritiek en ontmoedigingsbeleid. Ga bij jezelf na waarom die opmerkingen zo’n impact op je hebben. Vaak zijn ze niet eens afkomstig van mensen uit het vakgebied met relevante ervaring, óf van mensen die op een of andere manier zelf hun nek uitsteken om iets te bereiken. Waarom wacht je op hun goedkeuring? Of waarom heb je überhaupt aanmoediging van anderen nodig om in beweging te komen? Kun je die motivatie ook in jezelf aanboren? Je eigen cheerleader zijn?

Dat je bevriest in een situatie waar je onverwachts geconfronteerd wordt met kritiek, of ongevraagd advies is niet zo vreemd. Maar kijk uit dat je niet gaat geloven wat mensen in hun impulsiviteit tegen je zeggen. Vaak is het zo dat we onbewust dingen internaliseren die we vanuit onze opvoeding meekrijgen, of vanuit de samenleving, school, werk, en vrienden en familieleden. Ongeschreven regels over wat hoort en wat niet hoort. Dit soort overtuigingen kunnen veel impact hebben op je doen en laten en je onbewust sturen en afremmen. Om maar even wat voorbeelden te noemen:

  • Op mijn leeftijd kan ik het roer niet meer omgooien.
  • Ik hoor een baan te hebben die zekerheid biedt.
  • Mijn eigen wensen zijn minder belangrijk dan die van mijn gezin.
  • Ik kan zoiets ook helemaal niet.
  • Succes is niet weggelegd voor iemand als ik.
  • Ik ben niet creatief.

Herkenbaar? Je ziet meteen waarom dit soort overtuigingen belemmerend worden genoemd. Ze houden je tegen, maken je onzeker, en komen vaak voort uit angst of terughoudendheid. Vraag je af waar dit soort overtuigingen vandaan komen, en of je er zelf eigenlijk wel achterstaat. Wil je die dingen eigenlijk wel geloven? Zijn ze echt waar, of is het iets dat je jezelf door de jaren steeds maar ingeprent hebt? Kun je ze zien voor wat ze zijn en je er los van maken?

Kies je eigen supportsysteem

Het tweede wat je kan doen, is je afvragen of je jouw plannen met de juiste personen deelt. Omring je je met de juiste personen? Motiveren ze je of houden ze je tegen? Misschien is het verstandig om bepaalde mensen in jouw omgeving niet meer mee te laten delen in jouw plannen of ideeën. Want hoe graag ze dat misschien ook zouden willen, zij kúnnen je niet de support geven die je zoekt. Misschien moet je dus op zoek naar een wat meer ondernemende sociale kring.

Er is een impactvol fragment uit een Lifeclass van Oprah Winfrey met Bishop T.D. Jakes. Als jij ook het gevoel hebt dat de mensen in jouw omgeving je niet kunnen geven wat je eigenlijk zo graag van ze zou willen, dan is dit echt een eye-opener. Hij zegt: “We are ten gallon people, but we may have been born into families of people who have pint capacities. […] Then they could be giving you all that they have, sincerely giving you everything, but it doesn’t fill you up, because you’re bigger than that.” 

Ik vind het een pittige uitspraak, en je ziet dat het bij veel mensen in de zaal, waaronder Oprah zelf, veel losmaakt. Eigenlijk zegt hij: soms zijn andere mensen te klein, hebben ze niet de capaciteit om onze grote behoeftes te vervullen. Je moet mensen dus op hun eigen niveau proberen te ontmoeten. Misschien kun je met je beste vriendin gezellig uitgaan, leuke vakanties plannen en over de opvoeding van jullie kinderen praten, maar is ze niet de aangewezen persoon om te sparren over jouw creatieve ambities. Dat is misschien teleurstellend, maar je kunt niet altijd alles bij één en dezelfde persoon vinden. Als je je eigen pad volgt en gaat doen wat belangrijk voor je is, dan kom je vanzelf mensen tegen met wie je juist dat soort dingen wél kunt bespreken.

Conclusie

Of jouw omgeving nu vooral uit supporters of criticasters bestaat, besef dat jij het in je hebt om al je doelen te bereiken. Helemaal zelf. Ja, dat hoor je goed. Ideeën komen en gaan. Sommige zijn vluchtig, sommige blijven bij je. Ze hoeven niet allemaal door jou waargemaakt te worden. Maar je voelt het als een idee jou écht gekozen heeft. Als het aan je blijft trekken en het blijft steeds bij je terugkomen, ga er dan alsjeblieft voor. Hoe hard je er ook voor moet werken, het is het altijd waard. 

Meer weten over dit onderwerp? Lees dan ook hoe om te gaan met belemmerende overtuigingen. En neem ook een kijkje op onze On Stage pagina. Daar vertelt auteur (en ondernemer) Chinouk Thijssen hoe ze kritieken omzet in haar drijfveren.

Tekst: Priscilla van Gastel