De schrijver: Chantal van Gastel


Chantal van Gastel is mede-oprichter van ijvr, auteur van vele bestsellers, waaronder het zojuist verfilmde Zwaar verliefd! Ze sleepte haar eerste uitgeefcontract binnen op een manier die in minder dan 1% van de gevallen succesvol is. Een droomscenario. Maar aan haar succes ging een lange weg vooraf. Haar gouden tips deelt ze nu met IJVR.

‘Als kind vond ik het altijd heel moeilijk om een antwoord geven op de vraag: ‘Wat wil je later als je groot bent worden?’ Ook al was die vraag nog puur hypothetisch.
Ik voelde toen al dat er geen enkel beroep was waar ik me echt op zou willen toeleggen. Wel vond ik het toen al leuk om te schrijven, maar het kwam niet in me op dat ik er mijn beroep van kon maken. Ik had op zich wel het besef dat die mogelijkheid voor andere mensen bestond, want ik was dol op lezen en had toen al een aantal favoriete schrijvers. 

Maar dat ik zelf ook zo iemand zou kunnen worden, was iets waarover ik destijds niet eens kon fantaseren.
Ik had een heleboel beperkende gedachten. Echte schrijvers waren grote geesten die geboren waren om belangrijk literair werk te scheppen. Of je moest in ieder geval in het wereldje zitten, connecties hebben. Ik had niet het gevoel dat ik ergens talent voor had. En ik kende ook niemand in de uitgeefwereld, of iemand die überhaupt creatief werk deed.’

Echte schrijvers waren grote geesten die geboren waren om belangrijk literair werk te scheppen.

Jarenlang zag Chantal het schrijven dus nooit als meer dan een hobby. Toen ze een studiekeuze moest maken, liet ze alles wat met schrijven te maken had zelfs buiten beschouwing. ‘Achteraf is dat heel raar, want destijds was ik al bezig met het schrijven van een roman. Een verhaal waar ik uiteindelijk tien jaar aan gewerkt heb, maar dat tot op heden nog niet is uitgegeven. Op dat moment, we hebben het over 1998, was er ook nog niet zoveel keuze qua vervolgstudies op dit vlak.

Iets anders dan een studie Nederlands of journalistiek kon ik niet bedenken. Mijn interesse lag hier niet, omdat ik echt alleen fictie wilde schrijven. Ik wilde geen verslag doen van ware feiten en zag mezelf niet door het hele land, of over de hele wereld reizen als journalist. In lesgeven zag ik ook niets.
Ik denk dat ik ook bang was om in deze richting verder te gaan, omdat ik misschien niet goed genoeg was. Ik wilde mijn droom niet kapot maken.’

In realiteit leek het juridische vak in niets op het charmante zooitje ongeregeld dat Ally McBeal zo leuk maakte.

Auteur Chantal van Gastel

‘In die tijd was Ally McBeal een populaire serie, en ik was fan. De serie draaide om een advocatenkantoor. Ik kon goed leren, en met een rechtenstudie kun je alle kanten op. Een studie met baangarantie, dat zag ik mezelf wel doen. In het begin ging het goed, maar later bleek dat niets in het vak van jurist me echt aansprak. Het waren de excentrieke personages geweest, die geen van allen echt spoorden, maar die zich toch op een of andere manier door het volwassen leven wisten te bluffen, waardoor ik de serie zo leuk vond. In realiteit leek het juridische vak in niets op het charmante zooitje ongeregeld dat Ally McBeal zo leuk maakte.’
Na twee jaar stopte Chantal met haar studie en er volgden verschillende baantjes van werken in de boekhandel tot aan administratief medewerker bij een notariskantoor. ‘Ik kon goed leren, maar het kwam me niet aanwaaien. Ik moest er echt hard voor werken en ik kon het niet meer opbrengen. Dus ik besloot te gaan werken en daarnaast volgde ik een thuiscursus creatief schrijven en deed ik mee aan schrijfwedstrijden. Een paar keer zonder resultaat, maar tot mijn verrassing kreeg ik in 2001 bericht dat ik zo’n wedstrijd gewonnen had. Mijn eerste publicatie!

Het begin: debuteren

Daarna mocht ik vaker verhalen voor het tijdschrift schrijven. Het schrijven van korte verhalen was leuk, maar al snel werden de verhaallijnen in mijn hoofd uitgebreider en de personages sterker en leuker. Ik begon aan een roman. Niet het verhaal waar ik al tien jaar aan bezig was, maar iets helemaal nieuws, gericht op vrouwen zoals ik. Iets wat ik zelf zou willen lezen. Binnen een halfjaar schreef ik wat uiteindelijk mijn debuutroman Zwaar verliefd! zou worden, maar ik deed er ruim twee jaar over om uit te zoeken hoe de uitgeefwereld in elkaar zat en wat ik moest doen om daar binnen te komen.
Ik besloot uiteindelijk om mijn manuscript ongevraagd op te sturen zoals bij een open sollicitatie. In eerste instantie werd ik afgewezen. Dit demotiveerde me enorm, maar tegelijk geloofde ik zo erg in mijn boek, dat ik mezelf herpakte en het nog eens probeerde. Ik schreef een originelere brief en maakte een collage met beelden uit tijdschriften die bij de sfeer van mijn verhaal pasten. Door deze opvallende presentatie, werd mijn boek nu wel van de slushpile gehaald. Twee uitgeverijen waren geïnteresseerd, toevallig dezelfde als die me eerder hadden afgewezen.

Schrijven als werk

Mijn boek kwam precies op het juiste moment. Nederlandse feelgoodromans waren er amper nog, maar boeken zoals Bridget Jones en Shopaholic waren hier wel heel populair. Zwaar verliefd! werd een bestseller en na vier jaar lang het schrijven (één boek per jaar) met mijn kantoorbaan gecombineerd te hebben, durfde ik de beslissing te nemen om fulltime voor het schrijven te gaan.’

Auteur Chantal van Gastel

Je lezers rekenen op je, de boekhandel rekent op je, de uitgeverij rekent op je.

Van je passie je werk maken, is het mooiste wat er is. Je zou het het ultieme doel kunnen noemen. Maar Chantal ervaart schrijven als beroep toch anders dan schrijven als hobby. ‘Je komt veel meer onder druk te staan. Je doet het niet alleen voor jezelf. Je hebt een publiek. Er komt een hele zakelijke kant bij kijken. Je relatie met je uitgever, die enerzijds persoonlijk is, heeft natuurlijk ook een commercieel aspect. En je hebt met deadlines te maken. Je lezers rekenen op je, de boekhandel rekent op je, de uitgeverij rekent op je.

Ik vind het schrijven niet minder leuk, maar wel heb ik er soms minder zin in. En ik vind het moeilijker om de focus te behouden nu de dingen om het schrijven heen zoveel meer tijd en aandacht vragen. Hierbij kun je denken aan signeersessies waarvoor je het hele land doorreist, het geven van interviews en lezingen, het bijhouden van je social media, het contact met je uitgever over je doelen en de strategie om niet alleen nieuwe boeken te lanceren, maar ook ouder werk onder de aandacht te houden, het 
neerzetten van jezelf als ‘merk’.

Hoe verder je komt, en hoe succesvoller je wordt, hoe meer tijd en aandacht er naar dingen naast het schrijven gaat, terwijl dat de kern is van wat je doet.
Ik neem me steeds voor om terug te gaan naar die kern. Het creatieve proces is waar het echt om gaat en daar moet je ruimte voor blijven maken. Soms heb ik het gevoel dat mijn planningen met me op de loop gaan, en kan ik het allemaal nauwelijks bijbenen. Elk jaar neem ik me voor strenger te zijn, ‘nee’ te leren zeggen, mijn eigen belangen voorop te stellen. Maar ik vind het moeilijk.
Ik ben een pleaser. En ik denk vaak dat ik het allemaal kan. Dat schat ik dan altijd te rooskleurig in, hoewel het tot nu toe toch altijd weer lukt om die deadlines te halen.’


Auteur Chantal van Gastel

Je bent niet alleen. Er zijn anderen zoals jij.

Chantal heeft een grillig pad gevolgd naar het schrijverschap, maar ze zou het niet anders gewild hebben. Al had ze het niet heel erg gevonden als de moeizame periode wat korter geweest was. ‘Het punt is dat je nooit weet of de uitkomst hetzelfde geweest zou zijn, als je dingen anders had gedaan. Ik weet wel dat ik mezelf veel ellende had kunnen besparen,als ik meer zelfvertrouwen had gehad en meer mijn eigen koers had durven varen. Een lange periode was ik heel ongelukkig. Ik rommelde maar wat aan, had geen duidelijk doel voor ogen, en probeerde vooral hetzelfde te zijn als de mensen om me heen. Ik kon niet echt mezelf zijn. Bijna niemand in mijn omgeving wist bijvoorbeeld van mijn schrijfambities, tot ik die schrijfwedstrijd won. Zelfs mijn beste vriendinnen niet. Dankzij social media is het nu veel makkelijker om gelijkgezinden te vinden. Het heeft ook nadelen, zoals prestatiedruk, en jezelf continu vergelijken met anderen, maar het maakt de wereld wel een heel stuk groter. Je bent niet alleen, er zijn anderen zoals jij. Dat is natuurlijk ook een heel belangrijk signaal dat IJVR geeft.’


‘Het was fijn geweest als er een mentor, of een ander inspirerend persoon was geweest die me iets meer had aangemoedigd. Ik ben altijd de veilige kant op geduwd. Doe maar niet. Ook leraren waren weinig stimulerend, zoals ik me herinner. Een decaan heeft me achteraf gezien wel ooit een eyeopener proberen te geven, toen ik bij een beroepskeuzetest steeds gekozen had voor ondersteunende functies als doktersassistente, managementassistente, dierenverzorger e.d.
Ik deed VWO en haalde goede cijfers. 


De decaan vroeg me of ik wel besefte dat ik het hoogste niveau behaald had dat op mijn leeftijd mogelijk was. ‘Je kunt de dokter zijn, de directeur, of de dierenarts. Waarom wil je altijd de assistente zijn?’ Ik geloof niet dat ik er een antwoord op had. Wel heb ik me vanaf dat moment op universitaire studies gericht. Toch een beetje jammer om mijn kansen niet te benutten, dacht ik.  Maar zelfonderschatting is altijd mijn struikelblok geweest. Toch denk ik dat ik deze route nodig had. Van mijn fouten heb ik namelijk ook veel geleerd.’

Auteur Chantal van Gastel

Je hebt geen cheerleader nodig die je naar de top juicht. Je moet jezelf leren motiveren en aanmoedigen.

‘Ik heb een verkeerde studiekeuze gemaakt. Ik heb rotbaantjes gehad. Soms ging ik huilend naar mijn werk. Daardoor waardeer ik nog meer waar ik nu sta. Ik heb hard voor mijn succes gewerkt en ik heb er een gezonde dosis realiteitszin aan overgehouden. Ik weet hoe mislukking voelt. Tegelijk ben ik daardoor een firm believer geworden van geloven in je eigen kunnen. Je hebt geen cheerleader nodig die je naar de top juicht, je kunt het zelf ook. Je moet jezelf leren motiveren en aanmoedigen.
Mijn drive is alleen maar groter geworden door die moeilijke periode. Het was een wijze les, die ik blijkbaar nodig had, maar wat mij betreft had die best wat minder lang mogen duren.’

Het geheim van succes

Haar debuutroman was het juiste idee, op het juiste moment, op de juiste plaats. Maar is dat dan het hele geheim van succes?
‘Soms is het verschil tussen succes en falen niet meer dan timing. Toen ik debuteerde, was er weinig oorspronkelijk Nederlands werk in het genre, dat al groot was in het buitenland. Het vertaalde werk verkocht goed, dus de tijd was rijp voor een Nederlandse titel. Wil je nu met een feelgoodroman debuteren, dan heb je te maken met heel veel concurrentie en dit maakt het moeilijker om onderscheidend te zijn.

Soms moet je gewoon geluk hebben, maar dat gezegd hebbende: ik zou nooit gestopt zijn. Na die eerste afwijzing stortte mijn wereld even in, maar ik voelde al snel dat opgeven geen optie was.
Dit moest en zou mij lukken. Ik wist niet hoe, en ik wist niet of ik er succesvol in zou worden, maar ik zou alles proberen. Ik zou alle mogelijke paden bewandelen. Vergeet ook niet dat dat ene verhaal waar ik het over had, waar ik tien jaar aan gewerkt heb, nog steeds onbenut in een mapje op mijn pc staat. Het werk dat ik daarin gestoken heb, zie ik niet als vergeefse moeite. Het was de weg die ik nodig had om mijn debuutroman – en alles wat daarop volgde – te schrijven.
Dus bedenk goed: als het niet met het ene boek lukt, dan misschien wel met een ander. Ik zou blijven proberen en nooit opgeven.’

Mijn kracht zit in het kleine groot maken.

Bijna elke beginnend schrijver is op zoek naar een eigen geluid. De onderscheidende factor is vaak moeilijk te duiden. Is er iets wat Chantal kan benoemen als haar succesfactor?
‘Het feit dat ik heel veel over heb voor mijn werk is onderscheidend voor mijn succes. Ik steek er heel veel tijd in. Het is bijna het belangrijkste in mijn leven, op mijn naaste familie en beste vrienden na.
Meer inhoudelijk denk ik dat ik in staat ben om een verhaal of een gevoel zo over te brengen dat mensen zich daar universeel in kunnen herkennen. Mijn boeken zijn niet gebaseerd op spektakel of grote wendingen en ze lopen ook niet over van de hilarische toestanden. Mijn kracht zit in het kleine groot maken, de karakters echt maken en de lezer laten meevoelen. Je kunt in mijn boeken ontsnappen en je er tegelijk ook in herkennen.’

Concrete tips voor schrijvers heeft Chantal ook:

Schrijven leer je al doende. Maar je moet allereerst een lezer zijn om te kunnen schrijven. Dus lees. En analyseer wat je leest. Bestudeer de techniek van je favoriete auteurs. Er zijn verschillende aspecten waar je op kunt letten:

  • De opbouw van een verhaal. Hoeveel verhaallijnen zijn er? Waar beginnen, eindigen en overlappen ze?
  • De opmaak van een verhaal. Waar staan de leestekens, hoe worden alinea’s gebruikt, waar staan witregels, waar wordt inspringen in de tekst gebruikt?
  • De dialogen. Hoe maak je duidelijk wie wanneer aan het woord is? Wat laat de auteur weg? (Dialogen in een boek zijn ontdaan van alle prietpraat, tenzij het heel duidelijk moet zijn dat iemand alleen maar prietpraat verkondigt, alles wat er staat is functioneel en moet het verhaal verder brengen. Let op waar een schrijver dingen weglaat.) Hoe gebruik je ‘dialogue tags’: zei ik/ antwoordde ik/ vertelde ik / vroeg ik.
Auteur Chantal van Gastel

Ga aan de slag. Als je niet weet waarover je moet schrijven, zoek dan schrijfuitdagingen op internet. Google ‘writing prompts’ en je zit nooit om ideeën verlegen. Om je eigen stijl te ontwikkelen, moet je eerst heel veel clichés uitwerken, is mijn ervaring. Verwacht dus niet dat je meteen een eindproduct aflevert dat klaar is voor publicatie. En werk aan de basis. Bijvoorbeeld door, zoals ik, een cursus creatief schrijven te volgen. Of zoek een schrijfcoach.

Leer hoe je jouw verhaal uniek kunt maken. Er wordt weleens gezegd dat er geen originele ideeën meer bestaan. Alles is al een keer gedaan, elk boek is al een keer geschreven. Misschien. Maar niet door jou. Elk verhaal kan nog een keer verteld worden, maar het zit helemaal in de uitwerking. Zorg voor levensechte personages die je hart stelen, verrassende elementen, een goede setting. Waar kun jij onderscheidend zijn, wat is jouw frisse wind?

En onthoud: als je een gevoel kunt overbrengen, dan nail je elk verhaal.

Vraag jezelf af of je kunt schrijven over dingen die je niet zelf hebt ervaren. Sommige auteurs doen dat moeiteloos, maar anderen houden al hun verhalen heel dicht bij hun eigen belevingswereld. Zoek een genre dat bij jouw stijl past.

Boeken die je moet lezen:

• Iedereen die ergens op vastloopt in zijn leven moet Nu ik dood zal gaan van Randy Pausch lezen. Of het nu een creatief probleem is of niet.
• Heb je een creatieve vastloper, lees dan Big Magic van Elizabeth Gilbert.
• Het geheim van de schrijver van Renate Dorrestein is een mustread als je het vak van schrijver wil leren kennen en wil begrijpen hoe een verhaal in elkaar moet zitten.
• Verdiep je in de kant van de uitgevers. Alweer een bestseller van Sebes en Bisseling en het ABC van de uitgeverij van Joost Nijsen zijn aanraders.

De muur overwinnen

En als laatste tip: probeer alles minstens twee keer. Deze les komt rechtstreeks uit het boek van Randy Pausch en in mijn leven heb ik meerdere keren ondervonden hoe waar dit is. Van een belangrijke sollicitatie, tot het opsturen van mijn manuscript naar een uitgever, tot de verfilming van mijn boek Zwaar verliefd!: in al die trajecten ben ik eerst volledig vastgelopen, voor ze een succes werden.
Er zullen altijd momenten zijn waar je het gevoel hebt niet verder te komen. Je loopt tegen een muur aan en weet niet hoe je die kunt doorbreken. Zie dit als een test. Is het iets wat je echt wilt, dan verzin je een andere manier, dan probeer je het nogmaals, tot je die muur
stukje voor stukje afgebroken hebt. Natuurlijk kun je juist ook beseffen dat je er al die moeite helemaal niet voor over hebt. Dat is evengoed een doorbraak. Misschien is het dan tijd om je op iets anders te richten, waar je wel weer 100 of zelfs 1000 procent voor wilt gaan.

Jij bent de baas, jij hebt de controle.

IJVR staat voor het doorbreken van de muren die jou in de weg staan. In concrete zin heeft Chantal de nodige obstakels gekend zoals het onopgemerkt blijven bij schrijfwedstrijden, afgewezen worden door drie uitgevers, de filmrechten voor Zwaar verliefd! die tot twee keer toe bijna verkocht waren en dan toch net niet. Maar wat was in haar ogen haar grootste obstakel?

‘In algemene zin is mijn grootste muur toch mijn eigen mindset. Het idee dat ik het toch niet zou kunnen, weerhield me ervan het überhaupt te proberen. Heel lang heb ik het gevoel gehad dat ik zelf geen grip op het leven had.
Ik zat te wachten op iets, maar besefte niet dat ik het zelf waar moest maken. Jij bent de baas, jij hebt de controle. Er is echt heel veel mogelijk als je doet wat bij je past en daar vol voor gaat.’

Auteur Chantal van Gastel